Cụm từ lợi ích nhóm không mấy xa lạ với chúng ta hiện nay. Nó phản ánh một hiện tượng xã hội khá phổ biến mà nếu chúng ta không tỉnh táo phát hiện sớm và không xử lý đúng mức thì đó sẽ là nguyên nhân của những bất công, bất ổn khó lường hết hiểm họa đối với đất nước và nhân dân. Vì lợi ích nhóm, người ta có thể nhắm mắt làm ngơ duyệt những dự án kinh tế “phá nước hại dân” theo kiểu sống chết mặc bay tiền thầy bỏ túi. Cũng vì lợi ích nhóm, người ta tìm mọi cách (kể cả thủ đoạn) “cấy” vào các chức vụ quan trọng trong cơ quan, đơn vị những kẻ bất tài, vô liêm nhưng thân cận với mình hay khéo nịnh hót, đút lót…Mục đích của nó chỉ nhằm đưa lại lợi ích cho một số ít người trong cái gọi là cánh vế, phe phái của họ bất chấp sự tổn hại về danh dự, uy tín, vững mạnh của tổ chức. Để những kẻ bất minh, bất tài lên nắm giữ các vị trí lãnh đạo thì sớm muộn tổ chức ấy sẽ bị suy yếu, vẩn đục. Nhìn rộng ra xã hội là thế, vậy thì, trong đời sống văn học của nước ta hiện nay có biểu hiện của lợi ích nhóm không? Và, nếu có, thì nó tồn tại trong những trường hợp nào, dạng nào?
Việc xét kết nạp hội viên hàng năm của Hội Nhà văn Việt Nam luôn có những eo xèo và nghi vấn. Xem danh sách hội viên mới, bên cạnh những danh tính quen thuộc và có uy tín với bạn viết bạn đọc gần xa, chúng ta lại “giật mình” khi thấy họ tên của những kẻ xa lạ hay viết lách vô cùng nhạt nhẽo. Xa gần, người ta vẫn thường nói về ông này bà nọ mang danh hội viên Hội Nhà Văn Việt Nam nhưng chẳng thấy tác phẩm có chất lượng của họ đâu cả. Bói cũng không tìm thấy thơ văn của họ được giới thiệu trên các tờ báo, tạp chí Văn nghệ, Văn nghệ quân đội, Nhà văn, Thơ. Nếu thi thoảng có được in đâu đó thì đấy cũng chỉ là những tác phẩm quá làng nhàng, không giấu được sự non nớt trong tay nghề và ít chất văn học. Trong khi đó, có những người viết đàng hoàng, chất lượng tác phẩm khá thì lại không được kết nạp vào Hội. Tại sao thế?
Người đàng hoàng làm thơ viết văn tử tế thường vẫn coi trọng danh dự của mình; với họ con đường vào Hội phải sạch sẽ minh bạch không có chuyện luồn lách xin xỏ. Nhưng, vẫn có kẻ muốn vào Hội bằng cửa nách, với sự hậu thuẫn của phong bì, rượu Tây và những cuộc du hí. Chả thế, mà thiên hạ đồn rằng ở nước ta có 5 mùa: xuân-hạ-thu-đông và “mùa kết nạp hội viên Hội Nhà văn Việt Nam”. Trong mùa kết nạp hội viên này điện thoại của không ít thành viên các hội đồng và ban chấp hành cứ nóng ran lên. Một số người xin vào Hội phải tìm cách tiếp cận, gần gũi với các “VIP làng văn” để mời mọc, trao gửi…
Nhận rồi phải trả. Trả bằng chiếc phiếu ủng hộ những người làm văn thì non viết báo thì già vào Hội. Thế mới có những tân hội viên lạ hoắc, những người viết báo thông thường, những người sáng tác vè vào hội của những người viết văn, làm thơ. Phải chăng, đó là biểu hiện của lợi ích nhóm trong làng văn? Cũng có trường hợp, những người có quyền bỏ phiếu lại ưu ái cho cánh vế của mình một cách quá đáng. Vì chắc họ nghĩ, bỏ phiếu ủng hộ người “phe ta” thì muôn sự đều hay, lợi đơn lợi kép sẽ đến với mình.
Việc xét giải trong các cuộc thi văn chương của một số tờ báo tạp chí và giải thưởng hằng năm của Hội Nhà văn Việt Nam không phải lúc nào cũng được bạn viết, bạn đọc tâm phục, khẩu phục. Cứ nghĩ, đôi khi người ta trao giải vì người chứ không phải vì tác phẩm. Một đôi trường hợp, suy xét cho kỹ thì trao thưởng na ná việc ban ơn, trả nghĩa hay thanh toán ân oán. Vẫn là cái chuyện cả vú lấp miệng em hay dùng lạt mềm buộc chặt. Đôi ba ông nhà văn, nhà thơ có “số má” đàng hoàng trước đây thường hay châm chích khích bác bề trên của mình nay được trao cho một giải thưởng gì đó bỗng nhiên…im lặng. Có nhà văn nói với tôi: cứ xem thành phần ban giám khảo hay hội đồng xét chọn thì người ta đoán ra không khó lắm những ai sẽ được trao giải. Thứ nhất, căn cứ vào cái “gu áp đảo” của ban giám khảo, hội đồng đó. Thứ nhì, là độ quen thân của tác giả với những người trong ban giám khảo, hội đồng. Khó bịt mắt được thiên hạ lắm. Chẳng qua là người ta không nói, không muốn nói, không thèm nói đó thôi. Kiểu như biết rồi, nói mãi, khổ lắm!
Biết rồi, nói mãi, khổ lắm! Khổ lắm, biết rồi nhưng vẫn cứ muốn nói mãi. Bởi vì không nói thì mọi cái xấu xa sẽ mặc nhiên tồn tại dưới những cái vỏ rất sang trọng, đẹp đẽ.
Nguyễn Hữu Quý
Nguồn nguyenhuuquy.vnweblogs